by Evi Verbeke | Vol 44 (1) 2026
Samenvatting: Dit artikel onderzoekt de functie van ateliers binnen psychiatrische instellingen die georiënteerd zijn vanuit de psychoanalyse. In plaats van gestructureerde therapeutische programma’s met vaste protocollen worden ateliers opgevat als open, vrijwillige ruimtes waar mensen met diverse media aan de slag gaan zonder vooraf vastgelegde doelen. Voortbouwend op de theorieën van Freud en Lacan belicht het artikel hoe ateliers de instelling kunnen ‘doorbreken’ door uniformiteit te verstoren en de totaliserende effecten van groepsidentificatie rond gedeelde idealen te verminderen. Ateliers laten singuliere werkvormen toe terwijl ze het collectief soigneren en ondersteunen zowel groepscohesie als singulier verschil. Klinische voorbeelden tonen hoe ateliers psychotische symptomen kunnen temperen en patiënten creatieve middelen bieden om zich ten opzichte van hun symptomen te positioneren. De tekst benadrukt tevens de ethiek van de begeleider, die verantwoordelijkheid opneemt net door niet vanuit een methodiek te vertrekken, en reflecteert over hoe ateliers kunnen functioneren als een modaliteit van het analytische discours. Op die manier bieden ateliers een kader dat tegelijk het collectieve erkent en de singulariteit van elk subject binnen de psychiatrische zorg in stand houdt.
by Evi Verbeke | Vol 43 (1/2) 2025
Abstract: This article explores the contemporary relevance of Lacanian psychoanalysis within institutional settings. It argues that the distinction between applied and pure psychoanalysis has become less strict. When we think about analytical work in institutions, this kind of applied psychoanalysis can shed light on what psychoanalysis is really about. The author argues that this has nothing to do, in no setting, with technique or golden standard, but with the operation of the analytical discourse. Through clinical vignettes, particularly in the context of psychosis, the text illustrates how Lacanian psychoanalysis creates space for singular inventions. Rather than aiming for cure or coherence, psychoanalysis engages with the hors-sens and the limits of knowledge. This helps to explain why psychoanalysts often work with those people who are excluded from mental health care. A detailed case study demonstrates how handling transference within institutional contexts can produce transformative shifts for the subject.
by Evi Verbeke | Vol 37 (2) 2019
Psychiatrie wordt gekenmerkt door veel dwang en de herstelbeweging krijgt weinig vaste grond in de dagelijkse praktijken. In dit artikel probeert de auteur te begrijpen waarom. Hulpverleners geven aan dat ze angst en onmacht ervaren in confrontatie met psychisch lijden en dwang. Vanuit een lacaniaanse invalshoek kunnen we angst begrijpen als een signaal van het reële. Omdat psychiatrie werkt met hetgeen weerstand biedt tegen de heersende vertogen, zal het reële daar buitensporig aanwezig zijn. Psychiatrie wordt verwacht om het reële te genezen, dit geeft hulpverleners een macht die soms overweldigend en beangstigend kan zijn. De structurele onmogelijkheid om het reële te genezen zorgt bovendien voor onmacht. Manifestaties van het reële van patiënten komen in de overdracht en dat zorgt voor een confrontatie met het eigen reële. Daarom is er een structurele psychiatrische doodsdrift die altijd in het werk aanwezig is. Doorgedreven professionalisering, dwang en uitsluiting zijn manieren om die doodsdrift te ontkennen en te versluieren. Psychiatrie zou een discipline moeten zijn die nadenkt over het reële en probeert te conceptualiseren, in plaats van weg te moffelen. Om dit te doen, hebben we een herstel van de hulpverlener nodig.
by Evi Verbeke | Vol 36 (4) 2018
Although psychiatry often has to work with aggressive patients, the huge amount of coercion and exclusion based on aggression, teaches us that psychiatry does not know how to handle violence. In 1948 Lacan wrote an essay on aggressiveness, trying to approach the phenomenon within a structural framework, albeit without the conceptual tools to work this through. His later work, notably the differentiations between the imaginary, the symbolic and the real, helps us to read aggression in a structural fashion, taking anxiety at the core of the problem. The author wants to expand this by making a differentiation between implicated violence and non-implicated violence. The former is about the aggression as we usually understand it: between subjects, with the feeling one is implicated in it and grounded in anxiety. The latter is carried out as a collective, grounded within discourse that veils anxiety. This violence is essentially dehumanizing for both victims and perpetrators. One is violent because it ‘needs to be done’, justifying its action through discourse. The author explains how in clinical practice, we should read the violence of mental health workers (like coercion or exclusion) and its accompanying anxiety, rather than simply denouncing it. If not, we risk that implicated violence will alter to non- implicated violence, making it even harder to tackle. The author concludes with an example of her own clinical practice and analysis.
